Hoe de fasen ontstaan
De maan geeft zelf geen licht. Op elk moment verlicht de zon precies de helft van de maan: de kant die naar de zon gekeerd is. Terwijl de maan om de aarde draait, zien wij die verlichte helft onder een steeds andere hoek: recht van voren bij volle maan, van opzij bij de kwartieren en helemaal niet bij nieuwe maan, wanneer de verlichte helft van ons af staat.
Veel mensen denken dat de schaduw van de aarde de fasen maakt. Dat is niet zo. De aardschaduw valt alleen op de maan bij een maansverduistering, en die kan alleen bij volle maan en maar een paar keer per jaar. De gewone sikkel is de nachtkant van de maan zelf, van opzij gezien.
De acht fasen op volgorde
- Nieuwe maan — de verlichte kant staat van ons af; de maan staat overdag aan de hemel en is onzichtbaar.
- Wassende sikkel — een dun randje na zonsondergang, dat elke avond groeit.
- Eerste kwartier — de helft van de schijf verlicht; de cyclus is dan een kwart op weg, vandaar de naam.
- Wassende maan — meer dan half verlicht en nog groeiend.
- Volle maan — de hele schijf verlicht; ze komt op bij zonsondergang en gaat onder bij zonsopkomst.
- Afnemende maan — meer dan half verlicht, nu krimpend.
- Laatste kwartier — de andere helft verlicht; ze komt rond middernacht op.
- Afnemende sikkel — een randje voor de dageraad, tot de volgende nieuwe maan.
Maar vier ervan zijn momenten: nieuwe maan, eerste kwartier, volle maan en laatste kwartier vallen op één exact ogenblik, en dat is wat onze volle-maankalender toont. De andere vier zijn de periodes daartussen.
Hoe lang een cyclus duurt
Van de ene nieuwe maan tot de volgende duurt gemiddeld 29 dagen, 12 uur en 44 minuten — de synodische maand. Eigenlijk voltooit de maan haar baan sneller, in ongeveer 27⅓ dag, maar dan is de aarde intussen verder geschoven in haar eigen baan en heeft de maan nog twee dagen nodig om weer op één lijn met de zon te komen.
Omdat de maan zo’n 12° per dag opschuift, komt ze elke dag ongeveer 50 minuten later op. Daarom komt een volle maan op bij zonsondergang, een maan in het laatste kwartier rond middernacht, en is een wassende sikkel alleen ’s avonds te zien.
Wassend of afnemend?
Op het noordelijk halfrond is een wassende maan rechts verlicht en een afnemende maan links. Een oud geheugensteuntje: vormt de verlichte rand de bolling van een kleine d, dan wast de maan (ze wordt groter, zoals in het Engelse "developing"); vormt hij de bolling van een b, dan neemt ze af. Op het zuidelijk halfrond is het andersom, want daar lijkt de maan ondersteboven.
De fase van vannacht
De pagina maanfase vandaag toont de huidige fase, het verlichte percentage en de maan dag voor dag voor een hele maand; de pagina volgende volle maan telt af naar de volgende.
Vragen en antwoorden
Hoeveel fasen heeft de maan?
Er zijn er acht met een naam: nieuwe maan, wassende sikkel, eerste kwartier, wassende maan, volle maan, afnemende maan, laatste kwartier en afnemende sikkel. Vier daarvan — nieuwe maan, eerste kwartier, volle maan en laatste kwartier — zijn exacte ogenblikken.
Hoe lang duurt elke fase?
De hele cyclus duurt ongeveer 29,5 dag, dus elk van de acht fasen duurt gemiddeld zo’n 3,7 dag. De vier hoofdfasen zelf zijn losse momenten.
Is de maan vandaag wassend of afnemend?
Ze is wassend van nieuwe maan tot volle maan en afnemend van volle maan terug naar nieuwe maan. De pagina maanfase vandaag toont welke van de twee, met het exacte verlichte percentage.
